Kıymet Takdirine İtiraz Davası

Kıymet Takdirine İtiraz Davası, günümüzde pek çok kişinin karşılaştığı ve hukuki bilgiye ihtiyaç duyduğu önemli konulardan biridir. Bu makalemizde, kıymet takdirine i̇tiraz davası konusunu tüm detaylarıyla, güncel mevzuat ve Yargıtay kararları ışığında ele alacağız. Hukuki süreçlerin karmaşıklığı göz önüne alındığında, hak kaybına uğramamak adına doğru adımları atmak hayati önem taşır.

Türk hukuk sisteminde hak arama hürriyeti anayasal bir güvence altındadır. Ancak bu hakkın kullanımı, karmaşık usul kurallarına ve sıkı şekil şartlarına tabidir. Vatandaşların çoğu zaman haklı olmalarına rağmen, usuli hatalar veya süre kaçırımları nedeniyle davalarını kaybettikleri görülmektedir. Hukukun genel prensipleri, adaletin tecellisi için belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine dayanır. Bu nedenle, her hukuki işlemde, o işleme özgü yasal düzenlemelerin titizlikle incelenmesi gerekir.

Mahkemelerin iş yükü ve yargılama sürelerinin uzunluğu göz önüne alındığında, bir davanın en başından itibaren doğru kurgulanması, hem zaman hem de maddi kayıpların önüne geçecektir. İddia ve savunma makamlarının sunduğu deliller, hakimin vicdani kanaatiyle birleşerek hükmü oluşturur. Bu süreçte delil toplama, tanık dinletme, bilirkişi incelemesi gibi aşamalar, davanın kaderini belirleyen teknik detaylardır.

Hukuk güvenliği ilkesi gereğince, kişiler hangi eylem ve işlemlerin hangi hukuki sonuçlara yol açacağını önceden öngörebilmelidir. Bu noktada, mevcut kanunların yanı sıra, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili dairelerin yerleşik içtihatları da büyük önem taşır. Zira kanun metinleri soyut ve genel ifadeler içerirken, yargı kararları bu kuralların somut olaylara nasıl uygulanacağını gösterir. Dolayısıyla, bir hukuki uyuşmazlığın çözümünde sadece kanun maddesini okumak yeterli değildir; o maddenin yargısal pratikte nasıl yorumlandığını da bilmek gerekir.

Kıymet Nedir? Temel Kavramlar

Haczedilen malın icra dairesince belirlenen muhammen bedelinin (değerinin) düşük veya yüksek olduğu iddiasıyla yapılan itirazdır.

Bu tanım, kanuni düzenlemeler ve yerleşik içtihatlar doğrultusunda şekillenmiştir. Hukuki terminolojide her kelimenin özel bir anlamı ve sonucu olduğunu unutmamak gerekir. Örneğin, bir sözleşmedeki tek bir ifade veya bir dilekçedeki eksik bir talep, tüm süreci değiştirebilir. Bu bağlamda, konunun özünü kavramak, sonraki adımların sağlıklı atılması için bir ön koşuldur. Kavram kargaşası yaşamamak ve hakların kapsamını doğru belirlemek adına, kanuni tanımların yanı sıra doktrindeki görüşler de dikkate alınmalıdır.

Yasal Dayanak ve Mevzuat

İlgili konunun hukuki zemini, İcra ve İflas Kanunu Madde 128/a. Çerçevesinde çizilmiştir. Kanun koyucu, bu alanda toplumsal düzeni sağlamak ve tarafların haklarını dengelemek amacıyla çeşitli hükümler getirmiştir.

Yargı kararları da mevzuatın yorumlanmasında büyük rol oynar. Özellikle Yargıtay'ın emsal kararları, benzer olaylarda mahkemelerin nasıl karar vereceği konusunda yol göstericidir. Mevzuatın sık sık değişebileceği göz önüne alındığında, güncel kanun maddelerine bakmak şarttır. Resmi Gazete'de yayımlanan yönetmelikler ve tebliğler de uygulamanın detaylarını belirler.

Süreç Nasıl İşler? Adım Adım Rehber

Hukuki süreçler genellikle bir başvuru veya dava dilekçesi ile başlar. Ancak süreç sadece dilekçeden ibaret değildir. Tebligat aşaması, ön inceleme duruşması, tahkikat aşaması, sözlü yargılama ve karar aşaması gibi birbirini takip eden zincirleme işlemlerden oluşur. Her bir aşamanın kendine özgü süreleri ve yapılması gereken işlemleri vardır.

Dava açılmadan önce yapılması gereken hazırlıklar, sürecin en kritik aşamasını oluşturur. Taraflar arasındaki uyuşmazlığın niteliğinin doğru tespiti, görevli ve yetkili mahkemenin belirlenmesi, dava şartlarının (örneğin arabuluculuk şartı) yerine getirilmesi gibi hususlar, davanın esasına girilmeden usulden reddedilmemesi için zorunludur. Ayrıca, dava dilekçesinde dayandırılan vakıaların hangi delillerle ispatlanacağının açıkça belirtilmesi gerekir. Sonradan delil sunma yasağı gibi usuli kısıtlamalar nedeniyle, başlangıçta yapılan bir eksiklik telafisi imkansız zararlara yol açabilir.

Bu konu özelinde süreç genellikle şu aşamalardan oluşur:

1. Rapor tebliğinden itibaren 7 gün
2. İcra Hukuk Mahkemesine başvuru
3. Yeniden bilirkişi incelemesi
4. Kesin karar

Bu adımların her biri teknik bilgi gerektirir. Özellikle ispat yükü, davanın türüne göre taraf değiştirebilir. Hangi delilin ne zaman ve nasıl sunulacağı, Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) veya Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) hükümlerine göre belirlenir.

Hukuki Süreçte Delillerin Toplanması ve Değerlendirilmesi

Hukukumuzda "iddia eden iddiasını ispatla mükelleftir" ilkesi geçerlidir. İspat yükü, kural olarak, iddia edilen vakıadan lehine hak çıkaran tarafa aittir. Ancak bazı durumlarda kanuni karineler nedeniyle ispat yükü yer değiştirebilir. Delillerin hukuka uygun yollardan elde edilmiş olması şarttır. Hukuka aykırı elde edilen deliller (gizli kamera kayıtları, izinsiz ses kayıtları vb. bazı istisnalar dışında) mahkemede hükme esas alınamaz.

Yazılı deliller (senet, sözleşme, banka kayıtları) genellikle kesin delil niteliğindedir ve hakimi bağlar. Tanık beyanları, bilirkişi raporları ve keşif gibi takdiri deliller ise hakimin vicdani kanaatini oluşturmasına yardımcı olur. Özellikle teknik bilgi gerektiren konularda (örneğin iş kazasında kusur oranı, tıbbi malpraktis, gayrimenkul değerlemesi) bilirkişi raporları davanın seyrini belirler. Bilirkişi raporuna itiraz etmek ve ek rapor talep etmek de tarafların en doğal hakkıdır.

Dijital delillerin önemi de gün geçtikçe artmaktadır. WhatsApp yazışmaları, e-postalar, sosyal medya paylaşımları ve HTS kayıtları, birçok davada belirleyici rol oynamaktadır. Ancak bu delillerin güvenilirliği ve değiştirilmemiş olması, teknik incelemeyi gerektirebilir. Mahkemeler, elektronik delillerin doğruluğunu teyit etmek için genellikle siber suçlar veya bilişim uzmanı bilirkişilerden rapor almaktadır.

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

Hukukta "hak uyuyanları korumaz" prensibi geçerlidir. Bu nedenle kanun koyucu, hukuki güvenliği sağlamak amacıyla hakların kullanımı için belirli süreler öngörmüştür. Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler kavramları birbirinden farklıdır ancak her ikisi de hakkın ileri sürülmesini engeller.

Hak düşürücü süreler, hakkın varlığını doğrudan etkiler ve süre geçtiğinde hak tamamen ortadan kalkar. Hakim, hak düşürücü süreyi resen (kendiliğinden) dikkate alır. Örneğin, işe iade davası açma süresi (1 ay) hak düşürücü bir süredir. Zamanaşımı ise, borcu sona erdirmez ancak borçluya borcu ödemekten kaçınma hakkı (def'i) verir. Zamanaşımı iddiası taraflarca ileri sürülmedikçe hakim tarafından dikkate alınmaz. Örneğin, kıdem tazminatı alacağı 5 yıllık zamanaşımına tabidir.

Bu sürelerin ne zaman işlemeye başlayacağı ve hangi durumlarda duracağı veya kesileceği teknik bir konudur. Hatalı bir hesaplama, davanın reddedilmesine ve yargılama giderlerinin davacı üzerine bırakılmasına neden olabilir. Bu sebeple, her somut olayda sürelerin dikkatlice hesaplanması gerekir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Bir davanın nerede ve hangi mahkemede açılacağı, usul hukukunun en temel kurallarından biridir. "Görev", mahkemenin dava konusuna göre belirlenmesini ifade eder (örneğin Asliye Hukuk, İş Mahkemesi, Aile Mahkemesi). "Yetki" ise, mahkemenin coğrafi olarak yerini belirler (örneğin İstanbul Mahkemeleri, Ankara Mahkemeleri). Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir. Yetki kuralları ise, bazı hallerde kesin yetki (kamu düzeni) niteliğindeyken, bazı hallerde tarafların itirazına tabidir.

Davanın görevsiz veya yetkisiz mahkemede açılması, zaman kaybına yol açar. Mahkeme görevsizlik veya yetkisizlik kararı verdiğinde, dosyanın görevli/yetkili mahkemeye gönderilmesi için belirli bir süre içinde talepte bulunulması gerekir. Aksi takdirde dava açılmamış sayılır. Bu tür usuli hatalar, davanın esasına girilmesini geciktirir ve adaletin tecellisini zorlaştırır.

Yargılama Usulü ve Duruşma Aşamaları

Bir dava açıldığında, mahkeme öncelikle dava şartlarını (görev, yetki, hukuki yarar vb.) inceler. Dava dilekçesinin davalıya tebliği ve davalının cevap dilekçesi sunması ile dilekçeler aşaması tamamlanır. Ardından "Ön İnceleme Duruşması" yapılır. Bu duruşmada uyuşmazlık noktaları belirlenir ve taraflar sulhe teşvik edilir. Anlaşma sağlanamazsa "Tahkikat" aşamasına geçilir. Bu aşamada tanıklar dinlenir, bilirkişi incelemesi yapılır ve diğer deliller toplanır. Tahkikat bittikten sonra "Sözlü Yargılama" ve nihayetinde "Hüküm" verilir. Tüm bu aşamalarda süreleri kaçırmamak (örneğin cevap süresi, istinaf süresi) çok önemlidir.

Duruşmalar, yargılamanın aleniliği ilkesi gereği kural olarak herkese açıktır. Ancak genel ahlakın veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hallerde, mahkeme duruşmanın bir kısmının veya tamamının kapalı yapılmasına karar verebilir (örneğin boşanma davalarının bazı oturumları). Tarafların duruşmaları bizzat veya vekilleri aracılığıyla takip etmesi, hak kaybı yaşamamak adına önemlidir. Mazeretsiz olarak duruşmaya katılmamak, dosyanın işlemden kaldırılmasına veya yokluğunda işlem yapılmasına neden olabilir.

İstinaf ve Temyiz Kanun Yolları

Yerel mahkemenin verdiği karar her zaman nihai değildir. Taraflar, kararın haksız veya hukuka aykırı olduğunu düşünüyorlarsa, belirli süreler içinde (genellikle 2 hafta) bir üst mahkemeye başvurabilirler. İlk derece mahkemesi kararlarına karşı "İstinaf" (Bölge Adliye Mahkemesi) yoluna başvurulur. İstinaf mahkemesi hem vakıa denetimi (maddi olayların incelenmesi) hem de hukukilik denetimi yapar. İstinaf incelemesinden sonra verilen bazı kararlar için ise "Temyiz" (Yargıtay) yolu açıktır. Yargıtay ise kural olarak sadece hukuka uygunluk denetimi yapar. Kanun yolları, hatalı kararların düzeltilmesi için önemli bir güvencedir ancak sürelerin kesin (hak düşürücü) olduğu unutulmamalıdır.

Kanun yoluna başvururken, kararın hangi yönlerden hatalı olduğunun gerekçeli olarak açıklanması gerekir. Sadece "karara itiraz ediyorum" demek, üst mahkemenin inceleme yapması için yeterli olmayabilir. Özellikle usul hataları, eksik inceleme, delillerin yanlış değerlendirilmesi veya kanunun yanlış uygulanması gibi sebepler, bozma veya kaldırma kararı verilmesinde etkilidir. İstinaf veya temyiz süreci sonunda karar kesinleşir ve icra edilebilir hale gelir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Avukat Desteğinin Önemi

Kıymet Takdirine İtiraz Davası sürecinde haklıyken haksız duruma düşmemek, usul hataları nedeniyle davanın reddedilmesini önlemek ve en lehine sonucu almak için uzman bir avukatla çalışmak en doğru karardır.

Hukuk Duo olarak, uzman kadromuzla sürecin her aşamasında yanınızdayız. İstanbul ve çevre illerdeki davalarınız ve hukuki danışmanlık talepleriniz için Avukat İstanbul arayışınızda bize ulaşabilirsiniz.