Arabuluculuk Son Tutanağı: Hukuki Niteliği ve İlam Hükmü

Türk hukuk sisteminde alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin başında gelen arabuluculuk, özellikle iş hukuku, ticari uyuşmazlıklar ve tüketici hukukunda "dava şartı" haline geldikten sonra büyük bir önem kazanmıştır. Mahkemelerin iş yükünü azaltmak ve tarafların daha hızlı, ekonomik ve barışçıl bir şekilde çözüme ulaşmasını sağlamak amacıyla getirilen bu sistemde, sürecin en kritik belgesi şüphesiz ki "Arabuluculuk Son Tutanağı"dır. Tarafların uzlaşıp uzlaşmadığını, sürecin nasıl sonlandığını ve varsa anlaşılan maddeleri resmiyete döken bu belge, ileride açılacak davalar veya yapılacak icra takipleri için belirleyici bir role sahiptir. Hukuk Duo olarak bu makalede, arabuluculuk son tutanağının ne olduğunu, hukuki sonuçlarını, ilam niteliğini ve imzalarken dikkat edilmesi gereken hususları detaylıca inceleyeceğiz.

Arabuluculuk Son Tutanağı Nedir?

Arabuluculuk son tutanağı, arabuluculuk faaliyetinin sona erdiğini belgeleyen resmi bir evraktır. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında, arabulucu tarafından düzenlenen ve taraflar, vekilleri (varsa) ve arabulucu tarafından imzalanan bu belge, sürecin sonucunu gösterir.

Son tutanak temelde iki şekilde düzenlenebilir:

• Anlaşma Tutanağı: Tarafların uyuşmazlık konusu üzerinde tamamen veya kısmen anlaştığı durumlarda düzenlenir. Anlaşılan hususlar (ödenecek miktar, taksitler, yapılacak iş vb.) açıkça yazılır.
• Anlaşamama Tutanağı: Tarafların müzakereler sonucunda ortak bir noktada buluşamadığı veya taraflardan birinin görüşmelere katılmadığı durumlarda düzenlenir. Bu belge, dava açabilmek için mahkemeye sunulması zorunlu olan belgedir.

Son Tutanağın İçeriğinde Neler Olmalıdır?

Geçerli bir arabuluculuk son tutanağında bulunması gereken asgari unsurlar şunlardır:

• Arabulucunun adı, soyadı ve sicil numarası.
• Tarafların (başvurucu ve karşı taraf) kimlik ve iletişim bilgileri.
• Varsa tarafların avukatlarının bilgileri.
• Uyuşmazlığın konusu (örneğin: Kıdem tazminatı, fazla mesai alacağı, ticari alacak vb.).
• Arabuluculuk sürecinin başlama ve bitiş tarihleri.
• Sürecin sonucu (ANLAŞMA veya ANLAŞAMAMA).
• Anlaşma sağlanmışsa, tarafların yükümlülükleri (net, icra edilebilir ve koşulsuz ifadelerle yazılmalıdır).
• Tarafların ve arabulucunun imzaları.

Hukuki Niteliği ve "İlam Niteliğinde Belge" Gücü

Arabuluculuk son tutanağının en önemli özelliği, belirli şartları taşıması halinde "ilam niteliğinde belge" sayılmasıdır. Bu ne anlama gelir? Mahkeme kararı (ilam) gibi, doğrudan icra daireleri aracılığıyla infaz edilebilir demektir.

Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18. maddesine göre, taraflar arabuluculuk faaliyeti sonunda bir anlaşmaya varırlarsa, bu anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin mahkemeden şerh (onay) alabilirler. Bu şerhi içeren anlaşma belgesi, ilam niteliğinde belge sayılır.

İcra Edilebilirlik Şerhi Nasıl Alınır?

Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi, dava açılmadan önce arabulucunun görev yaptığı yer Sulh Hukuk Mahkemesi'nden, dava açıldıktan sonra ise davanın görüldüğü mahkemeden talep edilir. Mahkeme, bu talebi dosya üzerinden inceleyerek, anlaşmanın içeriğinin arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığını denetler.

Şerh Alınmasına Gerek Olmayan Durum (İstisna)

Kanunda yapılan önemli bir değişiklikle; eğer arabuluculuk anlaşma belgesi, taraflar, avukatları ve arabulucu tarafından birlikte imzalanmışsa, ayrıca mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınmasına gerek yoktur. Bu belge doğrudan ilam niteliğinde belge sayılır ve ilamlı icra takibine konu edilebilir. Bu nedenle, arabuluculuk görüşmelerine avukat ile katılmak, sürecin sonunda elde edilen belgenin gücü açısından büyük avantaj sağlar.

Dava Şartı Arabuluculuk ve Son Tutanak

İş davaları (kıdem, ihbar, fazla mesai vb.), ticari davaların büyük çoğunluğu ve tüketici davalarında arabuluculuğa başvurmak zorunludur (dava şartıdır). Bu tür davaları açarken, davacı tarafın arabuluculuk sürecinin "anlaşamama" ile sonuçlandığını gösteren son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış suretini dava dilekçesine eklemesi şarttır.

Eğer son tutanak dava dilekçesine eklenmezse, mahkeme davacıya 1 haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde belge sunulmazsa dava usulden reddedilir. Bu kadar şekli ve katı bir kuralın olması, son tutanağın önemini bir kez daha ortaya koymaktadır.

Son Tutanağı İmzalarken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Arabuluculuk süreci sonunda önünüze gelen tutanağı imzalamadan önce şunlara dikkat etmelisiniz:

1. İradenizi Yansıtıyor mu?: Tutanakta yazılanlar, sizin kabul ettiğiniz şartlarla birebir aynı mı? Özellikle rakamlar, vadeler ve feragat edilen haklar (örneğin "tüm haklarımdan feragat ediyorum" gibi ibareler) çok dikkatli incelenmelidir.
2. Anlaşamama Sebebi: Eğer anlaşamadıysanız, tutanakta sadece "anlaşma sağlanamamıştır" yazması yeterlidir. Ancak bazen taraflar "teklif edilen rakam düşük olduğu için" gibi detaylar yazdırmak isteyebilir. Bu tür detayların ilerideki davada aleyhinize delil oluşturup oluşturmayacağını avukatınıza danışmalısınız.
3. Yetki: Şirket adına imza atıyorsanız, imza sirkülerindeki yetkili kişinin veya özel yetkili vekilin imzalaması gerekir. Aksi takdirde belge geçersiz olabilir.

Anlaşma Belgesinin İptali Mümkün Mü?

Kural olarak, arabuluculuk anlaşma belgesi imzalandıktan sonra taraflar için bağlayıcıdır ve bu konuda artık dava açılamaz. Yani, "Ben pişman oldum, aslında daha fazla alacağım vardı" diyerek tekrar dava açamazsınız.

Ancak, Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri çerçevesinde, irade sakatlığı halleri (hata, hile, korkutma/tehdit) varsa veya imza sahteyse, anlaşma belgesinin iptali için dava açılabilir. Fakat bu, ispatı zor ve istisnai bir durumdur. Bu nedenle süreci baştan sıkı tutmak gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Sonuç: Avukat Desteğinin Önemi

Arabuluculuk son tutanağı, basit bir "toplantı tutanağı" değil, hukuki sonuçları mahkeme kararı kadar ağır olabilen resmi bir belgedir. Bir anlık dikkatsizlik veya hukuki bilgi eksikliği ile atılan bir imza, binlerce liralık hak kaybına veya geri dönüşü olmayan borç yükümlülüklerine yol açabilir. Bu nedenle, arabuluculuk sürecine başvururken ve özellikle son tutanağı imzalarken, uzman bir avukattan hukuki danışmanlık almak, sürecin lehinize sonuçlanması için en büyük güvencedir. Hukuk Duo olarak, arabuluculuk görüşmelerinde müvekkillerimizi en iyi şekilde temsil ediyor ve hak kayıplarını engelliyoruz.