Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Geçerlilik Şartları Nelerdir?

Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların boşanma sürecini kendi iradeleriyle şekillendirmelerini sağlayan kritik bir belgedir. Ancak bu protokolün "geçerli" sayılması ve bir mahkeme kararı gücüne erişebilmesi için hem hazırlanış biçimi hem de içeriği açısından kanunun aradığı belirli şartları taşıması zorunludur. Aksi takdirde, hâkim protokolü onaylamayacak ve dava çekişmeli boşanma davasına dönebilecektir.

Protokolün geçerliliği, Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin 3. fıkrasında düzenlenen anlaşmalı boşanmanın genel şartları ile bir bütündür.

Protokolün Geçerliliği İçin Olmazsa Olmaz Şartlar

1. Anlaşmalı Boşanmanın Genel Şartlarının Sağlanması

Protokolün hukuki bir anlam ifade edebilmesi için öncelikle anlaşmalı boşanmanın temel koşulları mevcut olmalıdır:

• En Az Bir Yıllık Evlilik: Resmi nikah tarihinden itibaren en az bir yıl geçmiş olmalıdır.
• Ortak Başvuru veya Kabul: Eşler ya davayı birlikte açmalı ya da bir eşin açtığı davayı diğer eş duruşmada bizzat kabul etmelidir.

2. Yazılı Olma ve İmza Şartı

Protokol, sözlü bir anlaşma olamaz. Mutlaka yazılı bir metin halinde hazırlanmalı ve her sayfası taraflarca imzalanmalıdır. Bu, iradelerin net ve kalıcı bir şekilde belgelenmesi için bir zorunluluktur.

3. Serbest İrade Beyanı ve Hâkim Onayı

Protokolün en temel geçerlilik şartı, tarafların bu belgeyi hiçbir baskı, tehdit veya hile etkisi altında kalmadan, tamamen özgür iradeleriyle imzalamış olmalarıdır. Hâkim, anlaşmalı boşanma duruşmasında her iki tarafı da bizzat dinleyerek bu hususu teyit eder. Eğer taraflardan birinin duraksadığını, protokolün içeriğini tam olarak anlamadığını veya iradesinin fesada uğratıldığını düşünürse, protokolü onaylamayabilir. Hâkimin onayı, protokolü adi bir sözleşme olmaktan çıkarıp ilam (mahkeme kararı) niteliğine kavuşturan kurucu unsurdur.

4. Zorunlu Unsurları Eksiksiz İçermesi

Bir protokolün geçerli kabul edilmesi için boşanmanın fer'i (ek) sonuçları hakkında tam bir uzlaşma içermesi şarttır. Bu zorunlu unsurlar şunlardır:

• Boşanmanın Mali Sonuçları: Maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası konularında tarafların taleplerinin olup olmadığı ve miktarı net bir şekilde belirtilmelidir.
• Çocukların Durumu: Müşterek çocukların velayetinin kime verileceği ve velayeti almayan ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişkinin nasıl düzenleneceği şüpheye yer bırakmayacak şekilde açıklanmalıdır.

Bu konulardan birinin bile eksik bırakılması veya üzerinde anlaşılamamış olması, protokolü geçersiz kılar ve davanın çekişmeliye dönmesine neden olur.

5. Kamu Düzenine ve Ahlaka Aykırı Olmaması

Protokolde yer alan hükümler, kanunun emredici kurallarına, kamu düzenine ve genel ahlak kurallarına aykırı olamaz. Örneğin, velayeti alan tarafın çocuğu diğer tarafa hiç göstermemesi gibi bir madde veya feragat edilemeyecek bir haktan (örneğin çocuğun iştirak nafakası hakkından) feragat edildiğini belirten bir madde geçersizdir. Hâkim, özellikle çocukların üstün yararını gözeterek protokolün bu yönünü titizlikle denetler ve gerekirse tarafların anlaşmasına rağmen protokolde değişiklik yapabilir veya onaylamayabilir.

Sonuç olarak, bir anlaşmalı boşanma protokolünün geçerliliği; kanunun aradığı şekil şartlarına, tarafların özgür iradesine, zorunlu konuları kapsamasına ve hukukun genel ilkelerine uygun olmasına bağlıdır. Bu şartları taşımayan bir belge, taraflar için hukuki bir güvence sağlamaktan uzak olacaktır.